Talaşı değer kaybetmeden biriktirmenin üç kuralı vardır: metal türlerini karıştırmamak, kesme sıvısını ve nemi mümkün olduğunca uzaklaştırmak ve talaşı kapalı, sızdırmaz kaplarda bekletmek. Bu üç kurala uyulduğunda talaş, ait olduğu metalin talaş sınıfından değerlendirilir.
Neden talaş en çok değer kaybeden hurdadır?
Talaş parça hurdaya göre çok daha geniş yüzeye sahiptir. Bu yüzden kesme sıvısını emer, nemi tutar ve havayla temas ettiğinde hızlı oksitlenir. Tezgâh başında birkaç saniyelik bir dikkatsizlik, varilin içine başka bir metalin talaşının karışmasına yol açar ve bu karışım sonradan ayrılamaz. Parça hurdada bir karışıklık elle düzeltilebilir, talaşta düzeltilemez.
Her tezgâha, her metale ayrı kap
Aynı tezgâhta gün içinde farklı metaller işleniyorsa, iş değişiminde talaş haznesini boşaltmak ve kabı değiştirmek gerekir. Bunu alışkanlık hâline getirmenin en kolay yolu, her kabın üzerine metalin adını yazmak ve kapları tezgâhın hemen yanına koymaktır.
- Pirinç talaşı ile alüminyum talaşı asla aynı kaba atılmaz.
- Paslanmaz talaşında 304 ve 316 mümkünse ayrı tutulur.
- Demir talaşında döküm talaşı ile çelik talaşı ayrı tutulur.
- Bakır ve bronz talaşı ayrı kalemlerdir; bronzun türü biliniyorsa kabın üzerine yazılır.
Kesme sıvısı ve nem
Talaşla birlikte tartılan her kilo kesme sıvısı ve su, metal fiyatından değil kesinti olarak hesaba girer. Talaşı tezgâhtan aldıktan sonra süzdürmek bu kaybı ciddi şekilde azaltır. Varilin altına süzme ızgarası koymak ya da talaşı delikli bir sepette bir süre bekletmek basit ama etkili yöntemlerdir.
Süzdürülen talaşı yağmur almayan, kapalı bir alanda bekletin. Açıkta bekleyen alüminyum talaşı nemle oksitlenir, demir talaşı paslanır. Her iki durum da tartımda kesintiyi artırır.
Kap seçimi: varil, big bag, konteyner
Haftada birkaç varil talaş çıkaran atölyeler için kapaklı çelik variller yeterlidir. Daha yüksek hacimde big bag ya da sızdırmaz talaş konteyneri kullanılır. Sızdırmazlık önemlidir: kesme sıvısı konteynerden zemine sızarsa hem iş güvenliği hem çevre açısından sorun yaratır. Briket presi kullanan işletmelerde talaş briketi ayrı kalem olarak biriktirilir; briket, gevşek talaşa göre daha az nem tutar ve daha kolay taşınır.
Güvenlik
Yağlı talaş yanıcıdır ve zeminde kayma riski oluşturur. Talaş kaplarını sıcak iş yapılan alanlardan, kaynak ve taşlama noktalarından uzak tutun. Kapları taşırmadan doldurun ve etraflarını düzenli temizleyin. Biriken talaşı uzun süre bekletmek yerine düzenli aralıklarla teslim etmek, hem değeri korur hem de riski azaltır.
Talaş miktarını nasıl tahmin edersiniz?
Talaş alıcısı fiyatı ve araç planını büyük ölçüde miktara göre yapar. Miktarı tahmin etmenin en pratik yolu, birkaç hafta boyunca dolan varil ya da big bag sayısını not etmektir. Hangi metalden haftada kaç kap dolduğunu bilmek, hem teslim sıklığını belirlemeyi hem de doğru büyüklükte kap seçmeyi kolaylaştırır.
Üretim planınız belliyse talaş miktarını işlenen malzemeden de tahmin edebilirsiniz. Ham çubuk ya da blok ile bitmiş parçanın ağırlık farkı, kabaca o işten çıkan talaş miktarıdır. Yeni bir seri işe başlarken bu hesabı yapmak, birden artan talaşın sahada birikmesini önler.
Teslim sıklığını nasıl belirlemelisiniz?
Talaşı uzun süre bekletmek değer kaybını ve riski artırır, çok sık teslim etmek ise her seferde az miktar taşınması demektir. Dengeli bir başlangıç noktası, kapların dolduğu anda değil, dolmalarına yakın teslim etmektir. Böylece yedek kap her zaman hazır olur ve tezgâh başında talaş taşmaz.
Düzenli talaş çıkan atölyeler için sabit bir toplama günü en kolay düzendir. Az miktarda talaş çıkaran işletmeler ise yakınlarındaki diğer atölyelerle aynı güzergâha eklenerek bekleme süresini kısaltabilir.